Geografik jarayonlar. Aholi migratsiyasi va globalizatsiya

Geografik jarayonlar. Aholi migratsiyasi va globalizatsiya

O'quvchilarga / Geografiya
Geografik jarayonlar. Aholi migratsiyasi va globalizatsiya - rasmi

Material tavsifi

Geografik jarayonlar. Aholi migratsiyasi va globalizatsiya Reja: 1. Geografik mehnat taqsimoti. 2. Iqtisodiy rayonlashtirish. 3. Aholi migratsiyasi. 4. Globallashuv jarayoni va uning natijalari. Mehnat taqsimoti - bu tarixan belgilangan ijtimoiy mehnat tizimidir. U jamiyat rivojlanishi jarayonida faoliyatning sifat jihatdan differensiatsiyasi natijasida kelib chiqadi. Hududiy mehnat taqsimoti jamiyat taraqqiyotida mehnat faoliyatining sifat jihatidan tabaqalanish jarayonini ifodalaydi va ishlab chiqarish kuchlari rivojlanishiga kuchli turtki beradi. Mehnat taqsimoti mohiyatiga ko'ra ikkiga bo'linadi, ya'ni: butun jamiyat miqyosida; ishlab chiqarishni tashkil etishning turli shakllaridagi ichki mehnat taqsimotidir. Mehnat taqsimotining bu ikki turi o'zaro aloqadorlikda bo'lib, bir-biri bilan chambarchas bog'langan. Hududiy mehnat taqsimoti - ishlab chiqarish kuchlarini oqilona joylashtirishning asosidir. Ayni vaqtda, hududiy mehnat taqsimoti iqtisodiy rayonlarining shakllanishi bilan bog'liq ijtimoiy-iqtisodiy jarayondir. Shuning uchun ham hududiy mehnat taqsimoti rayonlarning tabiiy, ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari bilan chambarchas bog'liq, xo'jalik iktisoslashuvining samarali yo'nalishlarini ifodalaydi. Bunday xo'jalik ixtisoslashuvi huddudagi eng qulay va samarali bo'lgan alohida mahsulotlarni yetishtirishga (dehqonchilikdabog'dorchilik, uzumchilik, sabzavot-polizchilik kabi mahsulotlar yoki chorvachilikda - sut, go'sht, jun, tuxum, parranda go'shti yetishtirish, sanoatda - metallurgiya, mashi-nasozlik, kimyo, yengil va oziq-ovqat tarmoqlari mahsulotlari yetkazib berish va kurort xo'jaligi va boshqalar) hatto ana shu mahsulotlarning bir turi yoki qishloq xo'jalik ekinlarining bir navini, ma'lum detalni yoki uning bir qismini ishlab chiqarishga ixtisoslashuv bilan bog'liqdir. Ana shunday xo'jalik ixtisoslashuvi alohida shakllanadigan ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlar - geografik mehnat taqsimoti yoki uning sinonimi hududiy mehnat taqsimoti deb yuritiladi. Hududiy mehnat taqsimoti juda murakkab tushuncha bo'lib, xo'jalik jihatidan turlicha ixtisoslashuv darajasidagi hududlar o'rtasidagi iqtisodiy aloqalar tizimini ifodalaydi. Bunday iqtisodiy aloqalar rayon, mamlakat, jahon miqyosida mineral xomashyo, xilma-xil tovarlar almashuvidan iborat o'zaro foydali bo'lgan jarayondir. N.N.Baranskiy ―hududiy mehnat taqsimoti‖ tushunchasini ―juda muhim tushuncha, to'g'rirog'i, tarmoqlarni ham, iqtisodiy rayonlarni ham o'zaro bog'lab turuvchi tushunchalar tizimi‖ dan iborat deb hisoblaydi. Hududiy mehnat taqsimotining moddiy elementlari rayonlar va mamlakatlar, shaharlar va shahar aglomeratsiyalari, sanoatlashgan mintaqa, markaz, tugun va rayon, qishloq xo'jalik mintaqalari va rayonlari, ishlab chiqarishni tashkil etishning xilma-xil shakllari, sihat-salomatlik va dam olish majmualaridan iborat. Hududiy mehnat taqsimoti mohiyatiga ko'ra - jamiyat miqyosida tarmoq va tarmoqlararo hamda ishlab chiqarishni tashkil etish shakllaridagi (ichidagi) mehnat taqsimotiga bo'linadi. Ijtimoiy mehnat taqsimoti ishlab chiqarish kuchlarining ―vaqt‖ mobaynidagi taraqqiyot bosqichlarini ifodalaydi. Jamiyat taraqqiyotining muayyani bosqichida (neolit davrida) chorvachilikdan dehqonchilikning ajralib chiqishi, keyinroq hunarmandchilikning ajralib chiqishi bilan mehnat taqsimoti ijtimoiylashib, sifat jihatidan rivojlanib bordi. Hunarmandchilikning rivojlanishi, savdo-sotig'ning o'sishi bilan ishlab chiqarishning tabaqalanishi jarayoni kuchaydi va bugungi murakkab ijtimoiy-hududiy mehnat taqsimotining shakllanishiga olib keldi. Ishlab chiqarishning tarmoq mehnat taqsimoti iqtisodiyotining yirik tarmoqlariga, chunonchi, sanoat, qishloq xo'jaligi, transport ...


Ochish
Joylangan
Bo'lim Geografiya
Fayl formati zip → docx
Fayl hajmi 22.58 KB
Ko'rishlar soni 99 marta
Ko'chirishlar soni 3 marta
O'zgartirgan san'a: 28.03.2025 | 17:35 Arxiv ichida: docx
Joylangan
Bo'lim Geografiya
Fayl formati zip → docx
Fayl hajmi 22.58 KB
Ko'rishlar soni 99 marta
Ko'chirishlar soni 3 marta
O'zgartirish kiritilgan: Arxiv ichida: docx
Tepaga