Gidravlika fanining tarixi va taraqqiyoti, rivojlanish istiqbollari

Gidravlika fanining tarixi va taraqqiyoti, rivojlanish istiqbollari

O'quvchilarga / Fizika
Gidravlika fanining tarixi va taraqqiyoti, rivojlanish istiqbollari - rasmi

Material tavsifi

Gidravlika fanining tarixi va taraqqiyoti, rivojlanish istiqbollari Reja: Gidrostatika. Tinch turgan suyuqlikka ta'sir etuvchi kuchlar. Tinch turgan suyuqlikdagi bosimning xossalari Suyuqliklar muvozantining Eyler differensial tenglamasi Gidrostatikaning asosiy tenglamasi Paskal qonuni Suyuqlikning harakat qonunlarini va texnikaning turli sohalarida qo'llanilishini o'rganuvchi fan gidravlika deyiladi. Gidravlika eng qadimiy fanlardan hisoblanadi. Arxeologik tekshirishlar insonlar juda qadim zamonlarda ham turli gidrotexnik inshootlar qurishganligini ko'rsatadi. Bular hovuzlar, korizlar va vodoprovodlar. O'rta asrlarda qurilgan suv inshootlariga Forish va Nurotadagi suv saqlash omborlari misol bo'la oladi. Gidravlikaga aloqador ilmiy ishlardan birinchisi Arximedning «so'zib yuruvchi jismlar haqida» nomli asaridir. Suyuqlikka oid bilimlar XYI-XYII asrlarga kelib rivojlana bordi. Bularga misol qilib Leonordo do Vinchi, S.Stevin, Galiley, Torrichelli, B.Paskal va I Nyutonlarning ilmiy ishlarini ko'rsatish mumkin. Keyinchalik suyuqliklarning muvozanat va harakat qonunlari ikki yo'nalishda rivojlandi. Bulardan birinchisi tajribalarga asoslangan gidravlika, ikkinchisi nazariy gidromexanika. Hozirda bu fanlar bir-birini to'ldiruvchi nazariy va amaliy omillardir. Hozirgi zamon gidravlikasi nazariyani tajriba bilan bog'lab, tajribada sinab, tajriba natijalarini esa nazariy umumlashtirib boruvchi, hamda o'z tekshirishlarida gidromexanika usullari va yutuqlaridan foydalanuvchi fandir. Gidravlika asoslari Ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Ahmad -al Farg'oniy asarlarida ham keltirib o'tilgan. Ayniqsa Ahmad-al Farg'oniyning «Nil» darsida suv sathining yil davomida kuzatishga mo'ljallab qurgan asbobi ajoyibdir. Gidromashinalar mexanik harakatni suyuqlik harakatiga (nasos) yoki suyuqlik harakatini mexanik harakatga aylantiruvchi qurilmalardir. Bunday qurilmalardan eng birinchisi oddiy charxpalakdir. Undan O'rta Osiyo, Misr, Xitoy va Hindistonda qadimdan sug'orish, ishlari va tegirmonlarda foydalaniladi. Birinchi porshenli nasos qadimgi rusda qurilgan bo'lib inson yoki hayvon kuchi bilan harakatga keltirilib, shaxtalardan suvni tortib olgan. Lomonosov bir qancha qurilmalarni charxpalak yordamida harakatga keltirish ustida ishladi. Dunyodagi birinchi GESni 1981y Dolivo-Dobrovoliskiy Germaniyada ishga tushirdi. Keyinchalik 1893 yilda SHchenovich rahbarligida Rossiyada qurilgan. O'zbekistonda 1926 yil Bo'z suv GES ishga tushdi. Hozirda gidravlik mashinalardan paxta terish mashinalari, traktorlar turli xil avtomobillar va boshqa mashina-mexanizmlarda keng qo'llanilmokda. Gidravlik mashinalar xalq xo'jaligining turli sohalariga izchil kirib bormokda. Juda kichik kuchlar ta'sirida o'z shaklini o'zgartiruvchi fizik jism suyuqlik deyiladi. Gidravlikada suyuqliklar 2 guruppaga bo'linadi. 1-tomchilanuvchi, 2-gazsimon. Gidravlika tomchilanuvchi suyuqlik bilan ish ko'radi. Suyuqliklarni asosiy fizik xossalari quyidagilar. a) Solishtirma og'irlik Hajm birligidagi modda og'irligi solishtirma og'irlik deb ataladi. = , bu yerda; V-cuyuqlik hajmi, G-og'irligi, CI da Texnik sistemada esa 1 -hajmi avvaldan ma'lum idishdagi suyuqliklarning og'irligini o'lchash usuli bilan yoki ariometr yordamida aniqlanadi. Solishtirma og'irlik ( ) bosim va temperaturaga bog'liq, ya'ni (3) , bu yerda; R-bosim, T-temperatura b) Solishtirma hajm. Suyuqlikning og'irlik birligiga to'g'ri kelgan hajmi solishtirma hajmi deyiladi. demak ; Birligi PV=RT (5) v) Zichlik. ...


Ochish
Joylangan
Bo'lim Fizika
Fayl formati zip → doc
Fayl hajmi 54.77 KB
Ko'rishlar soni 145 marta
Ko'chirishlar soni 8 marta
O'zgartirgan san'a: 28.03.2025 | 14:26 Arxiv ichida: doc
Joylangan
Bo'lim Fizika
Fayl formati zip → doc
Fayl hajmi 54.77 KB
Ko'rishlar soni 145 marta
Ko'chirishlar soni 8 marta
O'zgartirish kiritilgan: Arxiv ichida: doc
Tepaga